Z DNIA NA DZIEŃ, Z TYGODNIA NA TYDZIEŃ

Śladami legend i wykopalisk*

Kategoria: z dnia na dzień Opublikowano: wtorek, 28, maj 2019

Janusz A. Korbel

Wiele lat temu, jadąc po raz pierwszy do Białowieży nie myślałem o żadnej miejscowości, lecz o mitycznym lesie. Wspomnienia rodzinne dotyczyły właśnie lasu, a nie miejscowości. Mój ojciec, zawodowy wojskowy, który konno przemierzał Podlasie przed wojną, mówił o rozległych mokradłach Polesia i samej puszczy w jej południowo-wschodniej części, o bardzo biednych wioskach i o ogromnych, masztowych sosnach. Ja sam z podróży z lat 70. zapamiętałem jak autobus zatrzymał się kiedyś zimą i czekaliśmy aż kilkudziesięcioosobnicze stado żubrów zejdzie z drogi.

Zapamiętałem też długą jazdę wlekącym się przez las pociągiem, który najpierw dojeżdżał do peryferyjnej stacyjki, po czym cofał się do przystanku Białowieża Pałac, chociaż żadnego pałacu tam nie było, zobaczyłem natomiast w kałuży wielkiego chrząszcza pływaka żółtobrzeżka. Dzisiaj niektórzy chcieliby przywrócić nieczynną od blisko 20 lat linię kolejową do Białowieży, zapominając, że remont torowiska i przejazdy kolei byłyby kolejną mocną ingerencją w spokój puszczy, nie rozwiązując żadnych problemów komunikacyjnych, bo linia omija wsie, a kończy się przy restauracji oddalonej kilka kilometrów od centrum. Nie podobały mi się wtedy nieotynkowane budowle z czerwonej cegły, które pozostały po carskim kompleksie myśliwskim. Przypominały mi architekturę śląskich familoków, też budowanych z czerwonej cegły. Wiele lat potem dowiedziałem się, że do produkcji cegieł i budowy pałacu zaangażowany był Niemiec z Królewskiej Huty – dzisiaj Chorzowa.

Czytaj więcej: Śladami legend i wykopalisk*

„Topos” nr 2/2019

Kategoria: z dnia na dzień Opublikowano: niedziela, 26, maj 2019

Drugi tegoroczny numer sopockiego dwumiesięcznika literackiego „Topos” liczy 200 stron. Do bieżącego wydania przyłączono dwa nowe zbiory wierszy: Mieczysława Machnickiego usta moje słyszą i mój widzi język oraz ks. Bartłomieja Siwca Przepompomnia. Numer otwiera Ifigenia Jeana Racine’a w nowym przekładzie Antoniego Libery.
Natomiast w głębi pisma znaleźć można między innymi:

Rozmowy „Toposu”: „Powiedzieć coś jeszcze po siedemdziesiątce” – z Antonim Liberą rozmawia Małgorzata Juda-Mieloch;
„Książki Jurija Łotmana” – Tomasz Wiśniewski i Katarzyna Kręglewska w rozmowie z Bogusławem Żyłko i Arturem Blaimem;
„Głosy biednych ludzi?” – o najnowszym zbiorze opowiadań Wojciecha Kudyby pt. Kamienica z autorem rozmawia Maciej Woźniak.

Poezja: Tadeusz Zawadowski, Ryszard Kołodziej, Maria Augustyniak, Marian Lech Bednarek, Jerzy Śleszyński, Krzysztof Bieleń, Teresa Radziewicz.

Czytaj więcej: „Topos” nr 2/2019

„usta moje słyszą i widzi mój język” Mieczysława Machnickiego

Kategoria: z dnia na dzień Opublikowano: piątek, 24, maj 2019

Leszek Żuliński

USTA SŁYSZĄ, JĘZYK WIDZI

Kto uważa, że wiersze rymowane powinny odpoczywać sobie w lamusie, ten się myli. Nie ma żadnych powodów, by nowe dykcje i poetyki wygrywały z dawnymi. Mody i konwencje nie decydują o walorze wiersza. O tym decyduje tylko poziom, jakość i treść. Mieczysław Machnicki od lat znakomicie spełnia te trzy zasady, a jego marka rośnie.
Ten najnowszy tomik nosi ciekawy tytuł: usta moje słyszą i mój widzi język. Tego typu kontaminacja cudnie anonsuje totalny splot wierszowania – jakby cały organizm był „narzędziem wiersza”. Choć wiadomo, że „pępkiem wiersza” zawsze są przeżycia, przeczucia i egzystencjalna aura naszego chwiejnego istnienia.
I to „chwiejne istnienie” jest tutaj sednem tych wierszy. Rzucicie okiem i pomyślicie: jakie tradycyjne, jakie „staromodne” te wiersze. To będzie znaczyło, że nie złapaliście ich sedna. Machnicki wnika w egzystencjalne i psycho-skłębione rozterki naszego żywota. Ale o tym za chwilę…

Mamy w tej lekturze bardzo konsekwentny zapis: są to za każdym razem dystychy pisane tzw. klasyczną decymą. Kunsztownie tu stosowaną. Ale cymes w tym, że Machnicki czule i mocno wnika w pokłębione sprawy i sensy żywota.

Czytaj więcej: „usta moje słyszą i widzi mój język” Mieczysława Machnickiego

Staropolska pamiątka z Bałtykiem w tle*

Kategoria: z dnia na dzień Opublikowano: czwartek, 23, maj 2019

Jacek Klimżyński

Tytułowa karta pierwodruku z 1570 r. „Pamiątka wszytkimi cnotami hojnie obdarzonemu Janowi Baptyście hrabiemu na Tęczynie, bełskiemu wojewodzie i lubelskiemu staroście” swą nader pochlebną opinią o przymiotach charakteru bohatera każe zastanowić się, czy nie mamy tutaj do czynienia z charakterystyczną konwencją panegiryku. Refleksję tę pogłębia pierwsza zwrotka krótkiego poematu Jana Kochanowskiego, gdzie poeta ofiarowuje swój trud postaci, której „kwapiona i niespodziewana śmierć ludzi zasmuciła, a lamentem i płaczem wszystko napełniła”.
Konwencja konwencją, ale tragiczne losy młodego hrabiego, którego obiecującą karierę dyplomatyczną na dworach europejskich przerywa śmierć, musiały rzeczywiście wywrzeć niekłamane wrażenie. Pisał przecież o nim Marcin Kromer w „Historii prawdziwej o przygodzie żałosnej księcia finlandzkiego Jana i królewny Katarzyny” (Kraków 1570), także poeta, prozaik i jednocześnie heraldyk Bartłomiej Paprocki w „Herbach rycerstwa polskiego” (Kraków 1584), a i sam Kochanowski wracał do tej postaci kilkakrotnie.
Jego przepowiednia w „Nagrobku Tęczyńskiego” wyrażona słowami „o Tęczyński, twój wiek będzie długi” spełniła się przecież w dwa i pół wieku później trzytomową powieścią Juliana Ursyna NiemcewiczaJan z Tęczyna” (1825). Zresztą prawie rówieśny Niemcewiczowi, choć nieco wcześniej zmarły, pisał o Tęczyńskim również Franciszek Karpiński.

Czytaj więcej: Staropolska pamiątka z Bałtykiem w tle*

Ogólnopolski Konkurs na Książkę Literacką „Nowy Dokument Tekstowy”

Kategoria: z dnia na dzień Opublikowano: środa, 22, maj 2019

Organizatorem konkursu jest Instytut Literatury z siedzibą w Krakowie.
Do udziału w konkursie zaproszeni są wszyscy pełnoletni twórcy, niezależnie od dotychczasowego dorobku literackiego.

Zgłoszenia są przyjmowane w trzech kategoriach:
• liryka – autorskie tomy poezji składające się z maksymalnie pięćdziesięciu wierszy;
• epika – powieści lub zbiory opowiadań liczące maksymalnie 360 000 znaków ze spacjami;
• esej – zbiory esejów liczące maksymalnie 360 000 znaków ze spacjami.

Utwory należy przesyłać mailem (szczegóły w regulaminie). Zgłoszenia będą przyjmowane do 7 czerwca 2019 do godz. 18.00.

Zwycięskie książki zostaną wydane w nowej serii Biblioteka Literacka Kwartalnika „Nowy Napis”. Instytut Literatury zapewnia fachową redakcję i oprawę graficzną, a także promocję. Przewidziane jest honorarium autorskie.

Czytaj więcej: Ogólnopolski Konkurs na Książkę Literacką „Nowy Dokument Tekstowy”